پرسشهای پر تکرار درباره صیغه موقت، محرمیت و ازدواج دوم
در این بخش به چند سؤال مهم و شرعی–حقوقی که خیلیها در مورد صیغه موقت و ازدواج میپرسند، بهصورت کلی و آموزشی جواب میدهیم.
🔸 نکته مهم: حکم دقیق هر مورد ممکن است بسته به مرجع تقلید، شرایط شخصی و قوانین روز کشور فرق کند؛ پس قبل از هر اقدام جدی، مشاوره شرعی و حقوقی فراموش نشود.
۱. آیا برای صیغه اجازه زن اول لازم است؟
از دو جهت باید نگاه کرد:
🔹 از نظر شرعی (فقه شیعه)
بسیاری از فقهای شیعه میگویند:
- ازدواج موقت یا دائم دوم برای مرد در اصل نیاز به اجازه همسر اول ندارد،
- اما رعایت عدالت، توان مالی و حفظ حرمت و حقوق همسر اول را شرط میدانند.
بیتوجهی به اینها میتواند از نظر اخلاقی و دینی ظلم و گناه باشد، حتی اگر از نظر شکلی عقد صحیح باشد.
🔹 از نظر قانونی (در ایران)
برای ثبت رسمی ازدواج دوم (دائم یا بعضاً موقت):
- معمولاً یا رضایت همسر اول
- یا حکم دادگاه لازم است.
بدون ثبت و مجوز قانونی، مرد ممکن است با مشکلات حقوقی جدی (مثلاً شکایت همسر اول) مواجه شود.
۲. آیا صیغه محرمیت ثبت میشود؟
اصطلاح «صیغه محرمیت» بیشتر یک اصطلاح عرفی است. از نظر فقهی، آنچه اعتبار دارد عقد موقت (ازدواج موقت) است که:
- مدت آن مشخص باشد،
- مهریه تعیین شده باشد،
- صیغه با الفاظ صحیح و قصد ازدواج خوانده شود.
🖊 ثبت در دفترخانه
- اگر عقد موقت با شرایط کامل شرعی خوانده شود، میتواند در دفترخانه رسمی هم ثبت شود.
- چیزی به نام «صیغه محرمیت بدون مهریه و بدون مدت» در قانون عنوان مستقلی ندارد و از نظر فقهی هم محل اختلاف است. برای اینکه رابطهتون هم شرعاً و هم قانوناً محفوظ باشد، بهترین راه، عقد موقت رسمی و ثبتشده است.
۳. آیا صیغه موقت حلال است؟
در فقه شیعه:
- اصل ازدواج موقت (صیغه) اگر با شرایط کامل انجام شود (مدت، مهریه، نبودن مانع شرعی، خواندن صحیح صیغه و…)،
✅ حلال و مشروع است. - گناه زمانی پیش میآید که:
- از صیغه بهعنوان پوشش برای روابط خارج از چارچوب، فریب، سوءاستفاده مالی یا احساسی استفاده شود،
- یا حقوق طرف مقابل (بهویژه زن) نادیده گرفته شود.
پس حلال بودن فقط به گفتن چند جمله نیست؛ به نیت، شرایط و رعایت حقوق هم وابسته است.
۴. آیا دختر غیر باکره میتواند صیغه شود؟
بله، از نظر بسیاری از فقها:
- اگر دختر قبلاً ازدواج کرده و الآن مطلقه است یا شوهرش فوت شده و عدهاش تمام شده،
معمولاً برای ازدواج موقت یا دائم، نیازی به اجازه پدر یا جد پدری ندارد.
فقط در مواردی که دختر هنوز از نظر عرفی کاملاً تحت سرپرستی پدر است و ازدواج بدون رضایت او مفسده جدی ایجاد میکند، ممکن است برخی مراجع احتیاطهای بیشتری توصیه کنند.
برای مورد شخصی، بهترین کار این است که فرد، طبق مرجع تقلید خودش سؤال شرعی بپرسد.
۵. آیا گرفتن مراسم عروسی واجب است؟
نه، از نظر شرعی:
- آنچه واجب و اصل است، خود عقد نکاح (موقت یا دائم) با شرایط صحیح است.
- برگزاری مراسم عروسی، تالار، جشن و… در حد توان و بدون اسراف، میتواند مستحب و خوب باشد،
ولی اگر هزینههای سنگین باعث عقب افتادن ازدواج یا بدهی و فشار شدید شود، حتی میتواند کار نادرستی باشد.
پس اگر دو نفر به تفاهم رسیدهاند، نباید به خاطر تجملات و چشم و همچشمی از اصل ازدواج محروم بمانند.
۶. در چه صورت دختر بدون اجازه پدر میتواند ازدواج کند؟
این سؤال هم شرعی است، هم حقوقی:
🔹 از نظر شرعی (بین بسیاری از مراجع):
- اگر دختر بالغ، رشیده، عاقل و مستقل باشد
- و پدر یا جد پدری بدون دلیل منطقی مانع ازدواج مناسب او شوند،
بعضی مراجع میگویند در مواردی ممکن است اجازه پدر ساقط شود.
🔹 از نظر قانونی (ایران):
- قانون ایران برای اولین ازدواج دختر باکره معمولاً اذن پدر یا جد پدری را لازم میداند.
- اگر پدر بیدلیل مخالفت کند یا در دسترس نباشد، دختر میتواند از طریق دادگاه خانواده پیگیری کند.
بنابراین در عمل، برای اینکه ازدواج رسماً ثبت شود، معمولاً بدون مسیر قانونی (دادگاه) امکانپذیر نیست.
۷. از چه سنی میتوان صیغه کرد؟
اینجا سه لایه مهم است:
- بلوغ شرعی (که در فقه بحث میشود)،
- سن قانونی ازدواج در هر کشور،
- ملاحظات روانی، جسمی و اجتماعی.
در ایران، برای ثبت رسمی ازدواج (دائم یا موقت):
- حداقل سن قانونی برای دختران معمولاً ۱۳ سال و برای پسران ۱۵ سال است،
- آن هم با شرایط ویژه، اجازه ولی و در برخی موارد حکم دادگاه.
اما از نگاه روانی و اجتماعی:
✅ تقریباً همه متخصصان مشاوره و روانشناسی تأکید میکنند ازدواج (دائم یا موقت) در سنین پایین میتواند آسیبزا باشد و حداقل باید به بلوغ فکری، مسئولیتپذیری و استقلال نسبی رسید.
بنابراین حتی اگر در جایی از نظر «فتوا» حداقل سن پایینتر گفته شده باشد، از نظر اخلاقی و انسانی ازدواج زیر ۱۸ سال بههیچوجه توصیه نمیشود.
۸. آیا میشود دو نفر خودشان صیغه محرمیت بخوانند؟
از نظر بسیاری از فقها:
- لازم نیست حتماً روحانی یا عاقد رسمی صیغه را بخواند؛
- اگر زن و مرد خودشان الفاظ عقد را صحیح و با قصد ازدواج بگویند و همه شرایط (مدت، مهریه، رضایت، نبود مانع شرعی) رعایت شود، عقد میتواند صحیح باشد.
اما دو نکته مهم:
- اشتباه در متن صیغه و ندانستن احکام بسیار شایع است؛
یک کلمه غلط میتواند عقد را باطل کند. - اگر عقد ثبت نشود، از نظر حقوقی و قانونی، بهویژه برای زن، مشکلات زیادی در صورت اختلاف یا بارداری بهوجود میآید.
به همین دلیل توصیه عملی این است که:
- برای اجرای عقد، از عاقد مجرب یا دفتر عقد معتبر کمک بگیرند،
- و در صورت مهمبودن تبعات، ثبت رسمی را جدی بگیرند.
۹. مرد چه زمانی میتواند زن دوم بگیرد؟
بهطور کلی:
🔹 از نظر شرعی
شرعاً مرد در فقه شیعه میتواند بیش از یک همسر دائم داشته باشد، اما:
- باید توان مالی، روحی و عاطفی برای اداره چند زندگی را داشته باشد،
- باید عدالت در نفقه، رفتار و توجه را رعایت کند،
- هرگونه ظلم و تبعیض بین همسران از نظر دینی مورد نکوهش و گناه است.
🔹 از نظر قانونی (در ایران)
برای ثبت ازدواج دوم:
- معمولاً نیاز به رضایت همسر اول یا
- حکم دادگاه خانواده (مثلاً در صورت عدم تمکین، بیماری سخت و…) وجود دارد.
پس اینکه صرفاً «شرعاً میشود» به معنی بیپیامد بودن قانونی و خانوادگی نیست. تصمیم برای ازدواج دوم از حساسترین تصمیمات زندگی است و بدون مشاوره و بررسی عمیق، میتواند به فروپاشی کل خانواده منجر شود.
۱۰. آیا زن قبل از طلاق میتواند صیغه شود؟
خیر. تا زمانی که:
- زن در عقد دائم همسر خودش است و طلاق بهطور رسمی و شرعی واقع نشده،
- و عده طلاق یا وفات هم سپری نشده است،
✅ بههیچوجه اجازه ندارد با مرد دیگری (نه دائم و نه موقت) ازدواج کند.
چنین عقدی:
- از نظر شرعی باطل است،
- و از نظر قانونی هم میتواند مصداق روابط نامشروع و جرم سنگین باشد.
بنابراین، اول طلاق و پایان عده، بعد هر نوع ازدواج جدید.
۱۱. برای صیغه موقت چه باید کرد؟
اگر کسی بعد از مشورت، تحقیق و لحاظکردن همه جوانب، تصمیم به ازدواج موقت دارد، مسیر کلی میتواند اینطور باشد:
- مشاوره و تصمیم آگاهانه
- با مشاور خانواده یا مشاور دینی صحبت کند؛
- مطمئن شود این تصمیم از روی هیجان زودگذر یا فرار از مشکلات نیست.
- بررسی شرایط شرعی
- مطمئن شود هیچکدام مانع شرعی ندارند (مثل در عقد شخص دیگری بودن، در عده بودن، محرمیت نسبی، …).
- توافق روشن روی جزئیات
- مدت عقد موقت (مثلاً یک ماه، شش ماه، یک سال و…)
- مهریه (نوع، مبلغ، نحوه پرداخت)
- توافق روی موضوعات مهم مثل نفقه، بارداری، محل سکونت و…
- خواندن صحیح صیغه
- ترجیحاً توسط عاقد آشنا به احکام یا در دفتر عقد رسمی؛
- اگر خودشان میخوانند، باید متن و شرایط را دقیق از رساله و فتوای مرجع خود بررسی کنند.
- ثبت قانونی در صورت لزوم
- برای حمایت حقوقی، بهخصوص در مورد فرزند، مهریه و اختلافات احتمالی،
ثبت عقد در دفترخانه میتواند بسیار مهم و نجاتبخش باشد.
- برای حمایت حقوقی، بهخصوص در مورد فرزند، مهریه و اختلافات احتمالی،
- انتخاب مسیر امن
- استفاده از سایتها، کانالها و موسساتی که شماره میفروشند، هویتها را احراز نمیکنند و صرفاً دنبال جذب پول هستند، پرخطر است.
- در مقابل، مجموعههایی که مشاوره، احراز هویت و نظارت اخلاقی دارند، مسیر بهمراتب امنتر و انسانیتری فراهم میکنند.